Nơi chốn, nhịp điệu, và câu hỏi về sự đổi thay
“Hãy kiên nhẫn với tất cả những gì còn chưa có lời giải trong trái tim mình, và hãy tập yêu lấy chính những câu hỏi ấy, như yêu những căn phòng khoá kín, như yêu những cuốn sách được viết bằng một thứ tiếng hoàn toàn xa lạ. Đừng vội tìm kiếm câu trả lời, bởi chúng không thể được trao cho bạn vì bạn chưa đủ sức để sống cùng chúng. Điều quan trọng là sống trọn vẹn mọi điều. Hãy sống với câu hỏi ngay bây giờ. Rồi có thể, một ngày nào đó rất xa, bạn sẽ dần sống vào chính câu trả lời mà không hề hay biết”.
— Rainer Maria Rilke, Thư gửi một thi sĩ trẻ
Có những câu hỏi sẽ trở đi trở lại trong cuộc đời mỗi người. Mấy năm gần đây, câu hỏi thường xuất hiện trong những cuộc đối thoại giữa vợ chồng tôi là liệu người ta có còn có thể thay đổi bản thân ở một độ tuổi mà mọi thứ thuộc về con người mình được cho là đã định hình? Ẩn sâu trong đó là một khao khát được trở thành con người mới. Để tìm câu trả lời, hay đúng hơn, để sống cùng câu hỏi ấy theo đúng tinh thần của Rilke, chúng tôi quyết định chuyển nhà. Không phải chuyển đến một địa chỉ khác trong cùng thành phố, mà chuyển hẳn sang một thành phố khác: Huế.
Danh sách những lý do khiến chúng tôi yêu Huế có lẽ dài, nhưng ở đây tôi muốn đề cập đến hai điều.
Điều thứ nhất, tôi cho rằng mối quan hệ giữa con người và nơi chốn luôn là một mối quan hệ hai chiều. Ta yêu một nơi thôi chưa đủ. Nơi đó cũng cần yêu lại ta, bằng những điều rất cụ thể như một không gian sống vừa vặn, một môi trường đủ cởi mở, những cơ hội để công việc và con người bên trong mình tiếp tục lớn lên. Chỉ khi cả hai phía cùng cho nhau điều kiện để tồn tại, mối quan hệ ấy mới có thể bền vững.
Điều thứ hai, mỗi người mang một nhịp điệu riêng – nhanh hay chậm, tuỳ người, tuỳ thời điểm trong đời. Và nơi ta sống cũng cần thuận theo nhịp đó. Nhiều năm trước, nhịp của chúng tôi quá nhanh so với nhịp chậm rãi của Huế, lệch nhau là điều dễ hiểu. Nhưng bây giờ chúng tôi chậm lại, còn Huế, theo một cách nào đó, bắt đầu sôi động hơn. Chúng tôi gặp nhau ở điểm giao ấy.
Điều này dẫn đến một câu hỏi khác, có lẽ cũng đáng suy nghĩ không kém, rằng liệu người ta có thể sống với một tình yêu một chiều, hay theo đuổi nhịp điệu của riêng mình mà bỏ qua bối cảnh xung quanh không? Có thể, nếu có một mục đích đủ rõ và một quyết tâm đủ lớn để theo đuổi nó; khi ấy, những điều kiện bên ngoài chỉ còn là thứ theo sau. Nhưng, tôi vẫn tin sự hợp nhất giữa con người và nơi chốn là điều lý tưởng hơn cả và có lẽ đó cũng là lý do con người, ở đâu và thời nào, cũng không ngừng đi tìm cho mình một nơi để gọi là “quê hương”, là “nhà”.
Dẫu vậy, hội đủ hai điều kiện trên không có nghĩa sự hoà hợp đến ngay lập tức. Một mối quan hệ hai chiều luôn cần thời gian để thích nghi. Những ngày này, chúng tôi đang tập quen với cái nắng gắt của miền Trung, và phía trước là một mùa mưa mà vùng đất này vốn nổi tiếng khắc nghiệt. Nhưng thích nghi, suy cho cùng, là một hình thức của tình yêu. Chẳng ai sống mà cứ cố bám víu vào điều mình chẳng hề yêu, phải không?
Cũng trong quá trình thích nghi ấy, tôi học vẽ, học thêm về sáng tác. Lý do bề mặt là để có việc bận rộn qua mùa mưa bão sắp tới, nhưng lý do sâu hơn, là bởi khi chuyển đến một thành phố khác, phần lớn công việc hiện tại của chúng tôi vốn được tạo ra chứ không phải tìm thấy, theo cách của những người làm nghề tự do nhiều năm cũng sẽ cần được thiết kế lại cho phù hợp với một giai đoạn mới.
Liệu con người có thể thay đổi ở cái tuổi mà phần lớn đã yên vị với những gì mình có? Bằng việc chuyển đến sống ở Huế, câu trả lời là có thể. Nhưng nếu chỉ trả lời một lần, có lẽ đáp án đó chỉ nằm ở bề nổi. Trả lời một câu hỏi nhiều lần, rồi đối chiếu lại, xem giữa các câu trả lời có điểm chung nào hay hoàn toàn khác nhau, thì câu trả lời sẽ trọn vẹn hơn, nhiều lớp hơn, sâu sắc hơn. Và như vậy, cuộc chuyển dời này, đối với chúng tôi, cũng là cách đi tìm câu trả lời toàn vẹn hơn cho câu hỏi ban đầu, bằng cách tiếp tục trả lời những câu hỏi mới. Để sự thay đổi không chỉ nằm ở mong muốn mà trở thành hiện thực, điều gì thực sự cần thiết? Một kỹ năng cứng? Một sự mềm dẻo trong tư duy? Khả năng thích nghi? Sự sẵn lòng học lại từ đầu, không sợ sai, không sợ bắt đầu từ con số không?…
Tôi chưa có câu trả lời trọn vẹn. Nhưng như Rilke đã viết, có lẽ điều quan trọng không phải là tìm ra đáp án ngay, mà là sống trọn vẹn với câu hỏi, để một ngày nào đó, ta nhận ra mình đã sống vào chính câu trả lời ấy, mà không hề hay biết.
