Lai Châu

Lần đầu tiên đặt chân đến Lai Châu, chúng tôi không khỏi kinh ngạc trước vẻ đẹp chứa đựng sự bình yên. Lòng thành phố là những tuyến đường rộng thênh thang, được ôm ấp bởi bầu trời, đỉnh núi, những đám mây; từ đó chẻ nhánh thành nhiều cung đường nhỏ, dốc cao, dẫn vào bản làng nằm sâu trong núi. Nếu chỉ lướt qua nơi đây, có lẽ sẽ chẳng biết đi đâu, làm gì. Nhưng nếu bắt đầu đi sâu vào việc khám phá vẻ đẹp của thiên nhiên và đời sống văn hóa của người dân bản địa, có lẽ bao nhiêu thời gian cũng chẳng đủ.

Tả Lèng 

Chúng tôi nghỉ qua đêm tại homestay duy nhất nằm trong bản Tả Lèng. Ở đây không có nhiều dấu vết của khách du lịch. Xung quanh homestay chỉ toàn là nhà dân. Nhờ vậy, chúng tôi có cơ hội được hòa vào đời sống của dân bản địa. Họ là các nhóm người Kinh, người H’Mông với cuộc sống được vận hành một cách giản đơn xoay quanh các công việc đồng áng, may vá, thêu thùa. Một số người trẻ làm việc tại trung tâm thành phố cách đó chỉ vài cây số. 

Mấy cụ già không biết tiếng Kinh nhưng cười chào chúng tôi vui vẻ rồi tiếp tục công việc của họ. Bọn trẻ con chạy theo đuôi, tỏ ý muốn được chụp hình và cười thích chí khi xem hình vừa chụp. Lũ chó ở bản thấy người lạ vừa sủa vừa quẫy đuôi chào mừng. Ở Tả Lèng, đâu đâu cũng thấy hai chữ hạnh phúc thôi!

Tôi yêu nhất những buổi chiều chạy xe máy loanh quanh trong bản, lên cao phía đỉnh núi, sau đó dạo bộ loanh quanh, dừng chân tại vị trí có góc nhìn bao quát tuyệt vời, thu trọn cả thành phố bên dưới trong tầm mắt, chầm chậm ngắm hoàng hôn buông. 

Có mấy con dốc cao đi mỏi cả gối nhưng chúng tôi không dừng lại vì mệt, mà phải dừng lại vì thứ ánh sáng bàng bạc của những tia nắng chiều xuyên qua những tầng mây, phủ lên khắp các mái nhà trên đỉnh núi. Hình như đây là lần đầu tiên tôi nhìn thấy kiểu kiến trúc này ngoài đời, thay vì qua phim ảnh – những ngôi nhà gỗ mái tôn có nền nhà thụt xuống so với mặt đường, giữa nhà và đường là một khoảng hở nhỏ nơi nắng rọi vào, trông như những đôi mắt hé mở đầy tinh nghịch. 

Một kỷ niệm vui trong lần dạo bộ trên đỉnh núi là khi ngang qua một ngôi nhà nọ có một khoảnh sân nằm đúng điểm có thể hứng lấy quả cầu Mặt Trời chậm rơi, tôi đã “ước gì được đứng trong khoảnh sân ấy một lần nhỉ”. Ngày hôm sau, chúng tôi đi lang thang cùng một tuyến đường, cùng khung giờ đó, chợt một chị ngồi giữa khoảnh sân ngôi nhà ấy vẫy tay gọi chúng tôi vào nhà chơi. Không thể diễn ra được tôi đã sung sướng đến nhường nào! Chúng tôi đã nán lại thật lâu, đến khi mặt trời biến mất hẳn, lẫn vào màu trời sẫm tối.  

Sin Suối Hồ 

Cách Tả Lèng khoảng 35 km về phía bắc là bản Sin Suối Hồ. Một câu chuyện tôi được nghe về Sin Suối Hồ là khoảng hơn 20 năm trước, bản Sin Suối Hồ từng được ví von là “hang ổ” về thuốc phiện. Nhà nhà trồng, người người hút; từ đó sinh ra đói nghèo. Một thanh niên người H’mong tên Vàng A Chỉnh với tư cách là công an viên của xã đã khuyên can mọi người đoạn tuyệt với thuốc phiện và kiên trì đi từng ngõ, gõ từng nhà thuyết phục người dân bỏ rượu, về sau, tiếp tục dẫn dắt mọi người xây dựng bản làng, làm kinh tế. 

Bây giờ bản Sin Suối Hồ trở thành một điểm đến du lịch được nhiều người yêu thích. Du lịch tại đây được tổ chức rất bài bản, từ kiến trúc của những ngôi nhà gỗ, đến từng lối đi, bảng chỉ dẫn, biển hiệu, tất cả đều trông vô cùng tươm tất. Điểm đặc biệt hiếm thấy khiến chúng tôi vô cùng ngạc nhiên là cả bản không ai uống một giọt rượu nào, người phương xa đến cũng không cách nào mua được rượu. 

Ở độ cao hơn 1500 mét, có quán cà phê Ka Sha thiết kế đơn giản với khung nhà là những thanh gỗ, được trang trí với mấy tấm vải nhuộm chàm, kê thưa bàn ghế, phía trước quầy pha chế là khoảnh sân rộng, có bậc thang dẫn xuống một tầng thấp hơn bên sườn núi. Từ đây có thể tha hồ nhìn ngắm bao la trời, mây, núi. Chúng tôi ngồi đó, gió thốc mạnh từng cơn làm những tấm màn che cửa sổ lật tung lên, và như thể, gió cũng lật tung chúng tôi lên để tìm câu trả lời cho những câu hỏi về vũ trụ xoay vần bên trong chính mình. 

Món phở của người Giáy 

Đây là bất ngờ trong chuyến đi của chúng tôi. Một chị tôi quen là người Giáy ở Lào Cai đã dẫn chúng tôi vào một quán phở nổi tiếng tại bản San Thàng 1, Lai Châu. Từ cổng chào bản San Thàng đi qua một cây cầu sắt, nhìn bên tay phải chính là quán phở. Đến nơi, chúng tôi mới được biết quán chuyên món phở của người Giáy – thường gọi là phở Nhắng, món ăn đặc sắc ở vùng Tây Bắc, đặc biệt là Lai Châu. Quán phở có hai gian – một gian đặt mấy chiếc bếp và chảo to, thau chậu dùng để pha bột, khay tráng bột và sào phơi phở, một gian bày mấy bộ bàn ghế cao thấp đủ cả phục vụ khách. Khách đến quán chủ yếu là người dân địa phương và người dân từ nơi khác đến đây vào mỗi dịp họp chợ phiên.

Chị chủ quán đậm người là người dân tộc Giáy, đã nhiệt tình hướng dẫn chúng tôi cách tráng phở sao cho… chuyên nghiệp. Đầu tiên là múc một muôi lớn bột từ gạo nương đã pha loãng cho vào giữa chiếc khay to bằng một vòng ôm, sau đó, dùng hai tay lắc nhẹ sao cho chỗ bột tráng đầy khuôn. Dòng chảy lúc nhanh, lúc chậm. Lớp bột chỗ dày, chỗ mỏng. Chúng tạo thành vô số những hình ảnh khác nhau. Động tác này trông đơn giản, nhưng đòi hỏi sự chú tâm, và mang lại cảm giác dễ chịu như thể được đắm mình thư giãn trong một môn nghệ thuật. Ngay gần đó, chiếc chảo đầy nước đang sôi ùng ục bên trên bếp than đang đợi sẵn. Chỉ cần thả nhẹ khay bột vào, đậy nắp, đợi vài phút cho bột chín thành bánh phở rồi lấy ra, để nguội, vắt phở lên sào tre, phơi chồng lớp lên nhau và cắt thành sợi. 

Có ba kiểu thưởng thức: dùng với thịt bò và nước dùng phở, trộn với rau và thịt thành món phở trộn, và làm phở cuốn. Chúng tôi dùng phở cuốn vì cách này trông có vẻ vui. Một mâm đầy bánh phở, rau xà lách, húng lủi, giá giò lụa, trứng chiên, đậu hủ chiên, thịt bả chỉ thái mỏng được dọn lên bàn, cùng bát nước mắm pha nhạt như kiểu pha nước mắm ăn bún chả. Mỗi người chúng tôi tự cuốn lấy những cuốn phở ngon lành và mát miệng cho bữa sáng.

Bữa cơm đậm tình cùng người Thái 

Trên đường đi về phía Mù Cang Chải, Lào Cai, chúng tôi ghé thăm bản Mường Kim, Lai Châu. Đây là nơi hiếm hoi còn giữ đầy đủ quy trình dệt vải bông truyền thống của người dân tộc Thái. Chúng tôi được các chị người Thái trong bản cho xem toàn bộ quy trình dệt vải. Bông khi thu hoạch được phơi khô rồi tách hạt bằng dụng cụ thủ công, sau đó được làm tơi, cán phẳng và kéo thành sợi bằng xa quay, sau đó cuộn vào suốt để dệt bằng khung cửi. Sợi bông thường được nhuộm bằng màu tự nhiên từ lá, vỏ cây hay củ quả, tạo nên những gam màu mộc mạc, gần gũi. Sau khi những tấm vải thành hình, người phụ nữ Thái sẽ thêu lên đó hoa văn đặc trưng với những sợi chỉ đầy màu sắc. 

Các bà các cô nghe tin trong nhóm chúng tôi có người nước ngoài mà họ chưa gặp người nước ngoài bao giờ nên liền bỏ hết việc, kéo đến sân nhà chị trưởng nhóm văn nghệ để ngắm khách phương xa. Vui nhất là một cụ ông tầm 90 tuổi quyết tâm chống gậy theo chân chúng tôi đi bộ quanh bản. Con cháu chạy ra giữ cụ lại, cụ mới chịu thôi. 

Buổi chiều quanh bản lặng như tờ, chỉ nghe tiếng con suối chảy róc rách. Các chị người Thái dẫn chúng tôi ra suối chơi, hái quả me, quả nhót rồi vòng về nhà nơi đã dọn sẵn mấy mâm thức ăn ngon lành. Nghe bảo hôm nay được thiết đãi các món đặc sản của người Thái, chúng tôi đã dành sẵn chiếc bụng đói. Bữa cơm hôm đó có ếch om lá chuối, gà luộc, lợn nướng, cá ướp lá rừng nướng, canh thịt dê. Đặc biệt nhất, lần đầu tiên trong đời tôi thấy người ta bày cỏ lên mâm cơm. Đấy là cỏ mần trầu, chấm với muối ớt giã cùng các loại rau rừng. Vị cỏ đậm đà, mùi thơm loang khắp khoang mũi và khoang miệng. Còn có xôi và rượu từ loại nếp được trồng trong bản. Xôi đồ với hoa bó phón nên màu vàng óng trông vô cùng ngon mắt. Bữa cơm đúng nghĩa “không say không về” vì người dân bản thay phiên nhau đến mời rượu chúng tôi liên tục. Sau đó, tất cả cùng nhảy múa dưới bầu trời sao. Quả là một kỷ niệm khó phai mờ! 

Đi mà không cần điểm đến 

Suốt một tuần lang thang ở Lai Châu, chúng tôi phải đồng ý với nhau rằng khi đến đây, cứ việc đi mà không cần điểm đến cụ thể, vẫn sẽ dễ dàng va vào những khung cảnh đẹp lịm người. Chẳng hạn, dọc đường dạo quanh bản Tả Lèng, cứ mỗi đoạn đường tầm đôi chục mét, chúng tôi phải dừng lại một lần, bấm máy lưu lại những thước phim ngắn. Đó là cảnh những ô ruộng bậc thang trải dài trên sườn đồi cao, lác đác vài ngôi nhà gỗ. Một người đàn ông vừa xong việc ngoài đồng đang trên đường trở về nhà trong dáng vẻ thảnh thơi. Những cây hoa gạo trổ đầy hoa đỏ rực cả một góc trời. 

Hay khi ghé thăm bản Chin Chu Chải, chúng tôi lạc bước vào một vườn lê với những bông hoa trắng muốt, nhìn từ xa như một tấm vải chi chít hoa văn phủ mềm lên nền đất khô. Sau đó, cả hai cùng nán lại thật lâu bên một ngôi nhà gỗ với khoảnh sân đầy nắng nơi có một con ngan đang nghịch ngợm vòi nước, hai cụ già dưới mái hiên nói chuyện líu lo, bên trong nhà một cụ ông đang lọ mọ sửa công cụ. Khung cảnh bình thường thôi, nhưng lại mang đến cảm giác dễ chịu lạ kỳ. 

Lần nọ, chúng tôi gặp một bà cụ bán cà chua ở cuối một đoạn dốc. Gửi bà 20 nghìn mua ít cà chua về nấu mì gói cho bữa sáng. Bà chậm rãi chọn những quả ngon cho vào đầy túi. Tôi khen: “Bà ơi, bà đẹp quá!”. Bà trả lời: “Không đẹp. Không biết tiếng. Từ đâu đến đây?”. “Bọn cháu ở thành phố Hồ Chí Minh”. “Xa quá! Mua cà chua, mua cà chua”. Cuộc trò chuyện với bà cụ tuy không đầu không cuối mà lại khiến tâm trạng đầu ngày phấn chấn hẳn lên. Còn nhiều nhiều nữa những kỷ niệm ấm áp. Chúng tôi rời Lai Châu nhưng vẫn gửi ở đây một phần tình yêu, mong ngày trở lại.

Bài và ảnh: Nhà Có Hai Người