Bữa cơm nhà

Những bữa cơm truyền thống của người Việt khác hẳn với các bữa ăn như bún bò, bánh canh, lẩu cá, thịt nướng… Dù những món nấu nướng công phu cũng cần cả nhà quây quần cùng nhau thưởng thức mới bõ công. Nhưng bữa cơm truyền thống là nếp nhà, là máu thịt, là san sẻ, đùm bọc, nhường nhịn, yêu thương, lo lắng, dặn dò, kết nối, hàn gắn, thứ tha và là nỗi nhớ mỗi lúc đi xa.

Hồi tôi học cấp 1, cả nhà ai cũng bận nên ít khi ăn cơm cùng nhau. Thường thì tôi đi học về sẽ ăn trước với Nội để còn học bài rồi đi ngủ sớm. Mẹ đi làm về trễ nên Cha đợi Mẹ rồi cùng ăn sau. Thói quen này duy trì đến khi tôi học hết cấp 2. Lên cấp 3, tôi đã có thể chủ động chuyện bài vở nên thường đợi Mẹ về rồi cùng dọn cơm ăn với cả nhà.

Những buổi chiều đi học về sớm, tôi thường giúp Nội nhặt rau, nấu vài món đơn giản. Đứa trẻ ham chơi ngày ấy quả thực không chuyên tâm lắm vì cứ nghe tiếng trẻ con hàng xóm gọi ý ới là lại chộn rộn trong lòng. Vậy mà khi lớn lên, có gia đình riêng, tự mình vào bếp, tôi vẫn nhớ cách rửa rau sao cho không nát, rang gạo trước khi nấu cháo giúp gạo nở đều, không bị nát và dậy mùi thơm, muốn nồi nước dùng thật trong phải mở nắp khi đun và nhớ hớt bọt, tạo độ ngọt cho món ăn ngoài đường còn có thể dùng nước dừa hay nước mía,…

Lúc ăn cơm, Nội thường dặn đi dặn lại “nhai cơm không được hở răng xấu lắm”, “dù ăn ngon miệng cũng không được phát ra tiếng chóp chép, vậy là không lịch sự”, “phải tập trung ăn, nhai xong mới nói, đừng vừa nói vừa ăn”, “trên bàn ăn đông người, chỉ gắp thức ăn ở gần phía mình ngồi”,… Nội còn hay kể chuyện đời xưa, ngày Nội còn là thiếu nữ, mẹ mất sớm nên Nội lớn lên cùng mẹ kế. Dù là con nhà quan nhưng việc gì cũng tự tay làm, từ chuyện dọn dẹp nhà cửa đến chuyện bếp núc. Nhờ vậy mà Nội không ngại gì hết. Từ thời chiến đến thời bình, Nội đều đặn chăm sóc gia đình bằng những bữa cơm. Cứ vậy mà Nội là người… nói nhiều nhất bàn ăn. Những lời mà thuở bé tôi không mấy chú tâm, giờ đây trở thành nếp sống. Mỗi khi chuẩn bị làm gì, tôi đều nghe tiếng Nội ấm áp bên tai.

Cha Mẹ thì thi nhau gắp thức ăn cho Nội, cho tôi và đùn đẩy nhau ăn mấy món còn sót lại một ít trên đĩa. Không cần nói cũng biết, lúc nào Mẹ cũng chịu thua, là người ngồi lại đến cuối bữa, ráng ăn cho bằng hết. Những bữa tối trôi qua yên ả trong tiếng cười nói và tiếng TV vang vang từ phòng khách.

Lên Đại học, tôi học xa nhà, chi phí ở Singapore thì đắt đỏ ai cũng kêu trời nên mấy đứa sinh viên không dám ăn hàng nhiều mà cả đám bạn ở cùng nhau hay rủ rê đi siêu thị vào cuối tuần, săn thức ăn giảm giá. Tôi nhớ rẻ nhất là gà. Đĩa cơm gà Hải Nam chỗ nào ngon thì 5-6 đồng, chỗ nào ăn tàm tạm cho đỡ đói thì 2 – 3 đồng. Nhưng cả con gà sau khi giảm giá chỉ có 2 đồng lẻ. Có hôm còn mua được unagi (lươn Nhật) chế biến sẵn đem về cuộn sushi hoặc ăn với cơm ngon hết chỗ chê. Bữa tối của cả bọn sinh viên là những lời bông đùa xoay quanh chuyện trường lớp, chuyện thi cử, chuyện vật giá trong siêu thị, chuyện hôm nay lên MRT chật ních người lại còn đứng cạnh một ông Ấn Độ sặc mùi cà ri, chuyện gia đình đứa nào đó mới nhờ người quen cầm qua chai nước mắm chỉ tại bên này nước mắm Thái lạt nhách không ngon… Những bữa tối vô tư lự, gắp thức ăn trước mặt mà nhớ cơm nhà – vừa ngon vừa không phải mất công nấu vì trong nhà luôn có những bà tiên, cô Tấm.

Mỗi lần về quê thăm bố mẹ chồng ở miền Bắc, tôi thích nhất buổi tối khi Bố đánh cầu lông về cũng là lúc Mẹ chuẩn bị thức ăn xong, í ới gọi từng thành viên cùng ăn cơm. Bữa cơm nhà thường bắt đầu muộn lúc 8h và kéo dài thật lâu, vì có nhiều chuyện nói cười thật rôm rả, nhất là những bữa tối đông đủ, con cái ở xa về thăm. Bố lấy chum rượu lâu năm ra, múc đầy một bát loa lớn, lấy thêm mấy cái chén rượu trong suốt rồi mấy bố con vừa ăn cơm vừa cạch ly. Vào mùa đông, rượu uống chỉ vừa đủ làm người ấm lên và tâm trạng ai nấy đều phấn khởi. Ăn cơm xong cánh phụ nữ dọn mâm, rửa bát, cánh đàn ông pha chè sẵn, đợi đông đủ lại ngồi cà kê buôn chuyện, có hôm đến tận đêm. Chồng tôi kể nói nhà anh lúc nào cũng đợi nhau ăn cơm như vậy suốt nhiều năm liền, vậy mới vui.

Tôi cũng nghĩ “vậy mới vui”. Vợ chồng tôi sống riêng, hôm nào bận quá thì ăn tiệm hoặc nấu món gì nhanh nhanh rồi mỗi đứa một đĩa cho gọn gàng. Nhưng những lúc có thời gian thong thả, chúng tôi thích cùng nhau nấu đủ thứ món, bày ra bát đĩa đẹp để ăn ngon hơn. Những lúc như vậy lại thấy yêu nhau hơn. Hôm rồi, nhà tôi có mấy người bạn từ Philippines ghé nhà ăn tối. Chúng tôi cũng chiêu đãi các bạn ấy món Việt Nam. Và nhất định phải là một bữa cơm truyền thống có món chiên, món kho, món xào, món canh, ăn kèm với cơm trắng thì mới được. Hôm đó tôi làm chả giò hải sản, cà tím nướng rưới nước mắm mỡ hành, cá linh kho tộ, măng xào, canh bí nhồi thịt và nấm mèo. Đơn giản mà đượm tình.

Và đặc biệt là… mỗi khi lòng nổi cơn dông, tôi thường thích vào bếp để nấu một bữa cơm. Lạ lùng sao, phải là bữa cơm do chính tay mình nấu ra thì lòng mới yên được! Bữa cơm nhà khi đó thật thiêng liêng vì có thể giúp tôi kết nối lại với tất cả những điều là cơ bản, là nền tảng cho một cuộc sống vững vàng. Tôi tin rằng chỉ khi biết cách nấu một bữa cơm tử tế với món mặn, món canh, món rau, chúng ta mới có thể chăm sóc được cho mình và chăm sóc được cho người xung quanh một cách tử tế. Bữa cơm nhà cho tôi cảm giác yên tâm rằng nếu những tai ương trong cuộc đời xảy đến thì mình luôn có một cái cách thức để có thể tự cứu giúp chính mình. Bạn nghĩ mà xem, một người ốm đâu cần gì hơn được tìm lại cảm giác ngon miệng! Một người khoẻ mạnh cũng cần ăn uống đàng hoàng để có sức mà chạy đuổi giấc mơ.

Nhớ lần gần nhất trải qua cảm giác khó chịu khi những cảm xúc vui buồn xung đột lẫn nhau, tôi liền dừng mọi việc đang làm khi đó để chạy ra chợ mua một quả bầu, mấy cọng hành lá, mấy con nghêu và miếng thịt ba chỉ. Về nhà, tôi cắm một nồi cơm, rang một đĩa thịt, nấu một nồi canh. Toàn bộ quá trình chậm rãi chế biến thức ăn trong sự tĩnh lặng chính là xúc mọi suy nghĩ và cảm xúc của mình được sắp xếp ngăn nắp, ổn thoả, đâu lại vào đấy. Đầu bếp Peter Cường Franklin từng gọi những người kinh doanh hàng ăn là “những người chế biến thức ăn và nuôi sống mọi người để kiếm sống”. Tôi rất thích ý nghĩ này của anh ấy. Quả thực, mỗi chúng ta đều có thể “nuôi sống” chính mình và người khác bằng việc rất đỗi bình thường và nhỏ nhặt là nấu những bữa ăn.

Trong đời sống hiện đại, thật dễ dàng để tìm một phương án tiết kiệm thời gian và công sức mà vẫn đảm bảo có những bữa ăn ngon và tốt cho sức khỏe. Nhưng giá trị tinh thần của một bữa cơm nhà thì không gì ngoài “nhà” thay thế được. “Nhà” ở đây mang hàm ý ngôi nhà, người nhà, là tình cảm thân thuộc mà ta phải xây dựng và giữ gìn qua những hành động nhỏ như nấu một bữa cơm.