Chăm sóc cha mẹ già, và tương lai "sẽ già" của chúng ta

Mình vừa đọc xong quyển sách “Cẩm nang chăm sóc cha mẹ già”. Thú thật, chưa bao giờ nghĩ là mình sẽ đọc một quyển cẩm nang, nhưng thực tế đang diễn ra là bố mẹ hai bên đang già đi. (Nhất là cha. Tốc độ già của cha nhanh thấy rõ). Còn tóc mình bắt đầu có sợi bạc, nhắc nhở mình rằng tất cả chúng ta, rồi cũng sẽ không thể chống lại thời gian. Bản thân là con một, và có chồng là con trai trưởng, mình cảm thấy cần chuẩn bị tâm lý và kiến thức cho một tương lai không sớm thì muộn, nên quyết định mua sách về đọc.

Dòng nào trong sách cũng như nói trúng tim đen của mình: “Mẹ bạn đi không vững. Cha sao nhãng khâu vệ sinh. Tính tình thay đổi. Xe cộ có vết xước. Làn da mỏng và dễ tổn thương. Mụn rộp. Khó nuốt thức ăn. Tiêu hoá kém. Chứng sa sút trí tuệ. Trầm cảm… Một số người trong chúng ta vẫn hy vọng cha mẹ sẽ không sao và chưa cần đến chúng ta phục vụ. Nhưng rồi thời gian trôi qua, các vấn đề về nhà cửa, tiền bạc, sức khoẻ hiện ra. Chúng ta chưa chuẩn bị tinh thần cho tình huống này thì đã phải đối mặt với nó, chưa giải quyết xong việc này thì việc khác lại ập đến”. Tất cả sự thay đổi về sức khỏe và tâm lý hiển nhiên ở người già mà mình đã và đang chứng kiến khiến mình cảm thấy lo lắng và căng thẳng.

Khi đọc đến 1/2 quyển sách, mình chợt nhận ra về cơ bản mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái trong đa số các gia đình đều trở nên mệt mỏi ở quãng thời gian này vì chúng ta không tự vạch ra những ranh giới trong trách nhiệm, cũng như không chuẩn bị kiến thức tâm lý từ trước. Ở Việt Nam, đa số các bậc cha mẹ đều nghĩ: không cần lo lắng xa xôi về tuổi già, cứ sống, tới già con cái khắc lo cho mình. Thế hệ đi trước cổ vũ cho thế hệ đi sau: cưới đi, sinh con đi! Lối tư duy này tạo ra một vòng luẩn quẩn. Thử nghĩ, một người trưởng thành được yêu cầu kết hôn và sinh con đẻ cái quá sớm – ở độ tuổi đôi mươi, khi mới ra trường, sự nghiệp chưa ổn định. Khi chưa thể tự lo cho bản thân chu đáo thì sẽ chưa có tiền đề vững vàng để lo cho người khác. Nói cách khác là thế hệ này sống còn chưa xong đã lo “sản xuất” ra thế hệ mới – thế hệ tụi nhỏ chưa kịp lớn thì thế hệ ông bà đã già đi. Thế là, thế hệ ở giữa phải xoay sở vừa lo cho con cái, vừa lo cho cha mẹ, dẫn đến áp lực vô hình. Nhà nào có nhiều con thì các con đùn đẩy trách nhiệm cho nhau, nhà nào neo người thì tất cả gánh nặng đổ lên đứa con duy nhất.

Không cần tìm ở đâu xa xôi, ví dụ cụ thể nhất xảy ra đúng trong gia đình mình, khi bà nội và bà ngoại đều đến tuổi xuất hiện rõ ràng những dấu hiệu của tuổi già, không thể tự hoàn toàn chăm sóc cho bản thân: lẫn, điếc, trượt té, gãy xương, nằm một chỗ… Lúc này, tất cả việc chăm sóc đều đổ dồn lên con cháu. Và trong gia đình mình bắt đầu xảy ra những mâu thuẫn ngầm: ai sẽ là người chăm sóc bà? Người tình nguyện chăm sóc bà khi không nhận được sự hỗ trợ xứng đáng về mặt tài chính lẫn tinh thần từ những người còn lại sẽ cảm thấy thiệt thòi ít nhiều vì việc chăm sóc người già rõ là ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống cá nhân của người đó.

Thực tế cho thấy, những gia đình có kinh tế tốt sẽ giải quyết nhiều vấn đề cuộc sống nhẹ nhàng hơn. Với những gia đình nghèo khó, cuộc sống xoay vần quanh các thế hệ, bấu víu vào nhau mà sống thật sự thảm họa! Nếu bạn như tụi mình, may mắn có bố mẹ cởi mở, cấp tiến, đã ít nhiều chuẩn bị chu đáo cho tuổi già, chúc mừng bạn. Điều tiếp theo chúng ta cần làm đó là sự chia sẻ thẳng thắn những mong muốn của nhau và lên kế hoạch cho những việc có thể xảy tới khi bố mẹ ngày càng nhiều tuổi hơn. Nếu không, mong bạn chấp nhận mình thuộc về thế hệ sandwich (thế hệ kẹp giữa) và chuẩn bị mọi thứ có thể trong khả năng, sẵn sàng đón lấy trách nhiệm đó. Ngoài ra, mình vẫn chúc mừng bạn vì bạn vẫn có cơ hội để bắt đầu chuẩn bị cho tương lai của chính mình và con cái mình, để không rơi vào vòng xoáy cũ.

Vậy thì, chúng ta có thể làm gì để tạo ra sự thay đổi? Một số điều mình đúc kết được từ gợi ý trong sách và cả cuộc sống thực tế:

Cha mẹ và con cái cần có tư duy độc lập để hiểu cuộc sống của ai là của người đó, không áp đặt trách nhiệm lên phía còn lại. Ví dụ: Cha mẹ cần con hỗ trợ những việc gì hay đến giai đoạn phải lệ thuộc hoàn toàn? Cha mẹ mong muốn cuộc sống diễn ra như thế nào? Mình với các bạn của mình thì mong ước sau này sẽ sống trong viện dưỡng lão có bar rượu và sàn nhảy.
Cha mẹ cần chuẩn bị tài chính cho tuổi già để không đặt gánh nặng tài chính lên các con. Nếu nhà có nhiều con mà cha mẹ cần sự hỗ trợ về mặt tài chính, cần chia sẻ thẳng thắn với nhau và phân chia trách nhiệm đóng góp giữa các con.
Người phụ trách chăm sóc chính cho cha mẹ cần được hưởng những quyền lợi và tiền bạc hoặc sở hữu tài sản như đó là công việc được trả lương của họ.
Tài chính và kế hoạch chức khỏe nên được trao đổi thẳng thắn giữa con cái và cha mẹ. Ví dụ: Cha mẹ có bao nhiêu tiền? Có đủ chi tiêu không? Nếu còn đóng góp thì đóng góp bao nhiêu? Những chi phí cần chi trả hàng tháng là chi phí gì?
Kinh tế tốt sẽ tạo ra điều kiện chăm sóc tốt. Ví dụ: mua bảo hiểm, thuê người giúp việc, sử dụng dịch vụ khám chăm sóc đặc biệt, khám lão khoa, chuyển đến sống ở các căn hộ chung cư cao cấp, sử dụng các công nghệ ứng dụng để hỗ trợ cho sinh hoạt hằng ngày, vân vân.
Người chăm sóc cũng cần đặt ra giới hạn chăm sóc để có thời gian cho bản thân, tránh bị cuốn vào việc chăm sóc quá sức dẫn đến căng thẳng. Ví dụ: Con sẽ dành cho cha mẹ bao nhiêu phần trăm trong quỹ thời gian cuả mình, để không ảnh hưởng đến công việc và đời sống cá nhân.
Đối với người chăm sóc, cần có sự chia sẻ thông tin, quan điểm, thời gian với vợ/ chồng mình, tránh để việc chăm sóc cha mẹ già làm ảnh hưởng đến cuộc sống riêng tư của hai vợ chồng, dẫn đến những mâu thuẫn không đáng có.

Suy ra, TƯ DUY ĐỘC LẬP của cha mẹ và cả con cái là điều vô cùng quan trọng. Từ cách thay đổi bản thân – a) chỉ kết hôn và sinh con khi đã thật sự sẵn sàng, b) có khả năng chịu trách nhiệm về cuộc đời mình (cả hiện tại và tương lai), c) xây dựng tài chính vững vàng, để chu toàn cho bản thân, không đợi tới người khác (con cái, hay bất kỳ ai) giúp đỡ – bạn cũng có thể giáo dục con cái điều tương tự.

Quyển sách còn có nhiều gợi ý hay đối với việc chăm sóc người già như việc hiểu về các bệnh lý thông thường và sự thay đổi về mặt tâm lý của họ, cách thiết kế nhà cửa sao cho thuận tiện, những thông tin cần thiết luôn được chuẩn bị sẵn khi người già đau ốm, cách trò chuyện với người già như thế nào để không làm họ tổn thương và cảm thấy bản thân vô dụng, những công việc người lớn tuổi có thể làm để duy trì sức khỏe và tâm trí minh mẫn,…

Được viết trong bối cảnh của nước phát triển, nên quyển sách có nhiều điểm chưa thể phù hợp để áp dụng ở nước mình. Tuy nhiên, mình cảm thấy Việt Nam đang phát triển với tốc độ chóng mặt, và sớm thôi, sẽ có nhiều tiện ích hơn cho người già, nhất là khi thế hệ tụi mình đang bắt đầu thay đổi theo hướng tư duy độc lập mình vừa chia sẻ ở trên. Chẳng hạn như một số chung cư cao cấp hiện tại đã có mô hình smart home (nhà thông minh) có gắn camera quan sát hoặc thiết bị cảm biến giúp theo dõi các sinh hoạt hằng ngày của người lớn tuổi xem có gì bất thường không, hoặc điều khiển các thiết bị điện trong nhà qua ứng dụng điện thoại, dịch vụ thăm khám sức khỏe từ xa qua video trò chuyện trực tiếp với bác sỹ hoặc thăm khám tại nhà, sổ y tế điện tử giúp lưu tất cả các thông tin cá nhân và bệnh án, vân vân.

Ai rồi cũng sẽ đến lúc đối diện với tuổi già. Chăm sóc cho cha mẹ (lúc này) và tương lai của chúng ta (sau này) theo cách nào, tùy thuộc vào lựa chọn của bạn: tiếp tục vòng quay thế hệ, hay tập nghĩ khác đi.