Chồng ơi, cảm ơn anh lên tiếng!

Bình thường mình không thích tham gia vào các cuộc tranh luận hay viết bài theo tin nóng trên báo chí hoặc mạng xã hội. Nhưng mấy ngày gần đây, khi liên tục đọc được những bài viết với các ý kiến trái chiều liên quan đến nữ quyền và nhân quyền, mình muốn viết đôi dòng chia sẻ quan điểm từ góc nhìn cá nhân và từ chuyện vụn vặt trong gia đình nhỏ của tụi mình. Có lẽ chủ đề này chưa bao giờ ngừng sôi sục.

Thú thật, khi đọc thấy câu khẩu hiệu “phụ nữ Việt Nam giỏi việc nước, đảm việc nhà” được giăng lên đâu đó trên đường hay được reo vang trong các buổi lễ tổng kết của các cơ quan mà người đứng xếp hàng dài trên sân khấu để nhận bằng hoa và giấy khen là phụ nữ, mình chỉ thấy… rợn người. Cơn ớn lạnh bắt đầu từ đốt cuối trên xương sống lưng chạy rân ran lên đốt sống cổ rồi xông lên tận đỉnh đầu. Liền sau đó, một câu hỏi loé lên: Người đàn ông ở đâu trong bức tranh xã hội có “việc nước” lẫn “việc nhà”?

Bạn có biết, câu khẩu hiệu có xuất phát điểm từ những ngày tháng sục sôi thi đua đánh Mỹ. Hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 22-3-1965, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) Việt Nam đã phát động phong trào phụ nữ “Ba đảm đang” với nội dung: Đảm nhiệm sản xuất, công tác, thay thế cho nam giới đi chiến đấu; đảm nhiệm gia đình, khuyến khích chồng con yên tâm chiến đấu; đảm nhiệm phục vụ chiến đấu và SSCĐ khi cần thiết. Mục đích của lời kêu gọi này, tại thời điểm đó, rất rõ ràng.

Nhưng rồi sau đó? Đến tận năm 2021, phụ nữ vẫn tiếp tục được nuôi dưỡng, khích lệ, thậm chí nhận khen thưởng khi phát huy tinh thần “giỏi việc nước, đảm việc nhà”. Buồn thay cho các anh! Nhiều người cũng “giỏi việc nước, đảm việc nhà” lắm chứ nhưng sao không có ai gọi tên lên sân khấu tuyên dương? Còn nữa, “ngày 12.3.2021, Thừa Thiên Huế vừa thống nhất cho thí điểm khôi phục lại việc dạy nữ công gia chánh trong trường THPT để làm cơ sở nhân rộng ra toàn tỉnh.” Mình đọc tin mà cứ ngẩn ngơ. Ủa? Thế các bạn nam sinh không cần học “nam công gia chánh” à? Sau này các bạn ấy không định chăm sóc cho gia đình mà các bạn cũng góp một nửa công xây dựng nên? Nếu chương trình học dành cho cả nam và nữ sinh thì nên được gọi là “lớp kỹ năng” chứ không phải “nữ công gia chánh”.

Rõ là sẽ không có gì đáng nói nếu “phụ nữ ba đảm”, “công dung ngôn hạnh”, “giàu đức hy sinh, “nữ công gia chánh”,… không phải là chiếc vương miệng với sức nặng nghìn cân làm nên ánh sáng lấp lánh của riêng người phụ nữ. Trong khi, đã là con người, dù là đàn ông hay đàn bà cũng cần công việc để nuôi sống bản thân và một mái ấm để trở về. Chủ động có trách nhiệm chăm sóc cho việc nước hay việc nhà (khi đó là việc liên quan trực tiếp đến nhu cầu sống của chính mình) là chuyện đương nhiên.

Dù không muốn tin nhưng hôm rồi mình gặp đứa em gái kể câu chuyện làm mình vừa kinh ngạc vừa thương vừa cảm thấy nhức nhối trong tim. Cô bé bảo mẹ muốn em ba đầu sáu tay giống như mẹ, vừa đi làm kiếm nhiều tiền lo kinh tế lại vừa quán xuyến nhà cửa, chăm sóc gia đình, giúp đỡ hai bên nội ngoại, mà không hiểu rằng em không muốn và không thể, cảm thấy vô cùng áp lực vì không thể sống theo cách mình muốn mà mọi khao khát đều bị chèn ép. Mình có cảm tưởng đã không ít lần cô bé muốn thét lên: “Mẹ có quyền sống theo cách của mẹ, và để yên cho con sống theo cách của con, được không?”. Và người cha – người đàn ông của gia đình – dĩ nhiên đứng bên lề câu chuyện. Cũng phải, con gái giống mẹ là điều hiển nhiên, nên như vậy, phải nấu cơm, rửa chén, làm việc nhà thay cả phần đàn ông, chứ không người ta nhìn vào lại cười cho, bảo gia đình không biết giáo dục.

Từ bé mình đã không chịu nổi cái cảnh cả nhà cùng ăn nhưng chỉ có cánh phụ nữ túm lụm nấu nướng và dọn dẹp đầu tắt mặt tối còn đàn ông thì ngồi rung đùi tán phét. Lại một cảnh dù chỉ trong tưởng tượng cũng đủ làm mình nổi da gà. Cảm giác này xảy đến với mình do nỗi ám ảnh từ thưở bé về những bất công khi sinh ra làm con gái và sớm có ý thức về tình trạng bất bình đẳng giới. Nhưng mình không phản đối hay phản kháng, vì hiểu rõ đã là văn hoá thì không thể ngày một ngày hai hay vì một cá nhân nào đó lên tiếng mà thay đổi được, và hơn nữa, gia đình không phải là nơi để chúng ta khăng khăng thể hiện cái tôi. Có những người lấy đức hy sinh làm lẽ sống và sự ghi nhận từ người thân khiến họ cảm thấy mình có giá trị và họ thật sự hạnh phúc hy sinh bản thân cho người khác. Trong số đó có nhiều người thân yêu của mình. Mình không thể bảo họ hãy sống khác đi vì đó là lựa chọn của bản thân mỗi người. Mình tôn trọng điều đó. Mình chỉ hiếm khi tham gia vào các công cuộc chung của gia đình. Và mình tự giải phóng bản thân ra khỏi những ràng buộc trách nhiệm với những nhiệm vụ bản thân mình không hề yêu thích. Đó là lựa chọn của mình.

Ví dụ chuyện nấu bếp, ở nhà tụi mình, mình là người nấu, vì mình thích nấu, vì anh người yêu nấu không hợp khẩu vị của mình, vì mình thương cái người đàn ông lười ăn và thường bỏ ăn vì tham công tiếc việc. Động lực vào bếp của mình xuất phát từ sở thích cá nhân và tình thương chứ không phải đó là trách nhiệm của riêng mình mà mình bắt buộc phải gánh. Mình có quyền cáu, lười, mệt, “nay em không nấu cơm, tí mình order đồ ăn hoặc ra ngoài ăn và em thèm ăn… món đó!” Đừng ai khuyên nhủ mình căn bếp là đặc ân riêng của đàn bà. Mất công, thi thoảng chồng mình cũng thích vô bếp nấu cho mình ăn còn mình cứ thích nằm ườn ra đấy thì lại trái khuấy làm sao?!

Mình rất biết ơn người đàn ông yêu thương của mình vì anh ấy đã không ngại ngần bất cứ việc gì, luôn vui vẻ xắn tay áo làm việc nhà. Mình không dùng cụm “làm việc nhà giúp vợ”, vì không có lý gì ảnh phải giúp mình làm việc nhà khi ảnh cùng chia sẻ không gian ngôi nhà chung của hai đứa. Thiết nghĩ, các chiến dịch quảng cáo, các bài báo, bài viết muốn nâng đỡ phụ nữ cũng nên dừng việc khuyến khích đàn ông làm việc nhà “giúp vợ”. Ở nhà mình, ai thấy việc gì làm được và làm tốt thì làm thôi, chứ chẳng ai phải giúp ai. Ảnh còn làm công tác tư tưởng cho mấy anh đàn ông khác, nào thì là phải biết yêu vợ, san sẻ với vợ, nào là kệ vợ làm mấy thứ cô ấy thích, đừng có khư khư giữ vợ như thế, phải thay đổi đi chứ cứ giữ thói quen cũ thì đàn ông chúng ta sai lắm!

Có lần, anh còn nói với mình: anh thấy sởn tóc gáy với những sự kiện chỉ toàn là phụ nữ mà em tổ chức hay tham gia. Ừ, mình chả phất cờ đi theo phong trào nữ quyền hay đấu tranh quyết liệt đòi quyền bình đẳng gì cả nhưng thường đóng góp tiếng nói trong các sự kiện giúp phụ nữ tự tin, độc lập, tạo được vị thế riêng, trân trọng hạnh phúc cá nhân, và hạnh phúc đón nhận sự chia sẻ từ người yêu/ chồng trên mọi phương diện. Mình cũng không chắc cách làm của mình đúng không, khi tập thể tạo nên sức mạnh tiếng nói đám đông của bọn mình đều là phái nữ. Trong các sự kiện chỉ toàn phụ nữ như thế, chúng ta cứ tưởng mình tự do nhưng thật chất chỉ là đang bay từ chiếc lồng này sang chiếc lồng khác. Nhưng, ít nhất, thay vì ngồi yên trong bế tắc, thì thôi,  ta vẫn chọn tiếp tục bay, để đóng góp chút nào hay chút ấy để xoay chuyển cục diện chung.

Câu nói của anh như một hồi chuông cảnh tỉnh dành cho mình. Một lần nữa, câu hỏi được đặt ra: Người đàn ông ở đâu trong bức tranh bình đẳng giới này? Hầu hết các sự kiện với chủ đề bình đẳng giới đều có số lượng chiếm ưu thế là phụ nữ tham gia thảo luận. Trên TV, người ta hay đặt câu hỏi cho khách mời: “Chị nghĩ thế nào là người phụ nữ hiện đại?” nhưng chả mấy khi có ai đó hỏi ngược lại “Các anh nghĩ thế nào là người đàn ông hiện đại?”. Hoá ra, đàn ông họ chỉ cần là họ, chứ chả cần phải làm người đàn ông truyền thống hay người đàn ông hiện đại mới có thể giữ gìn hạnh phúc gia đình hay được ghi nhận là thành công để người ta mời lên đài phỏng vấn. Nhưng phụ nữ thì cần trở nên hiện đại nha. Và hiện đại tức là thay vì chỉ chăm lo việc nhà như trước, thì thêm vào đó, phải lao ra xã hội kiếm tiền giỏi như đàn ông mới ngồi lên bàn cân bình đẳng với đàn ông mà cân không bị lệch. Mình cũng là nạn nhân mắc kẹt trong cái bẫy “hiện đại”. Cứ tưởng mình – “phụ nữ hiện đại” – là oách lắm cơ! 

Thật ra, đàn ông cũng không phải không chịu thiệt thòi. Họ phải mạnh mẽ, phải làm “trụ cột gia đình”, phải “đầu đội trời, chân đạp đất”, phải “không được rơi nước mắt”, phải làm sao cho “đáng mặt đấng nam nhi”. Nói như chị Nguyễn Phương Mai – tiến sĩ ngành giao tiếp đa văn hóa, giảng viên tại Đại học Khoa học ứng dụng Amsterdam, Hà Lan: “Nếu đàn ông không bị áp lực phải mạnh mẽ, phụ nữ sẽ không có áp lực phải gọt mình đến thành gọi dạ bảo vâng; nếu đàn ông không bị áp lực phải thành anh hùng, phụ nữ sẽ không có áp lực phải ép mình thành giai nhân nương nhờ quân tử; nếu đàn ông không bị áp lực phải là người kiếm tiền, phụ nữ sẽ không có áp lực phải ép mình thành bà nội trợ; nếu đàn ông không bị áp lực phải là nguời thành đạt, phụ nữ sẽ không có áp lực giới hạn mình trở thành kẻ hỗ trợ sân sau, làm chức phó, làm nền cho đàn ông ở nhiệm sở”, thì xã hội cần nhiều hơn tiếng nói của đàn ông trong việc nâng cao nhận thức về NHÂN QUYỀN – quyền mỗi cá nhân được có bình đẳng cơ hội và tự do lưạ chọn, sống hạnh phúc theo cách riêng, không chịu sự áp đặt của xã hội – thay vì chỉ có một bộ phận phụ nữ tập trung củng cố nữ quyền.

Mình không hay dùng từ “đấu tranh” đối với bất cứ quyền lợi nào của con người, mà thích cụm từ NÂNG CAO NHẬN THỨC. Có lần mình viết một bài nói rằng làm phụ nữ thời nay không cần phải đấu tranh giành bình đẳng chi hết; nếu sinh ra là một người phụ nữ cứ hãy sống vui vẻ và hạnh phúc theo cách riêng, yêu thương bản thân trước đã rồi người ta cũng sẽ thương mình bởi người biết yêu thương bản thân sẽ biết đâu là lựa chọn tốt nhất cho mình mình, đó vốn là một cách vươn lên vô cùng mạnh mẽ rồi. Một chị nhắn rất dài nói rằng chị không đồng ý với quan điểm của mình. Chị nói nhất định phải đấu tranh bằng giọng văn rất cương quyết và đầy nhiệt huyết. Mình tôn trọng quan điểm của từng người nhưng mình không thích cách một người áp đặt suy nghĩ của họ lên người khác.

Cách suy nghĩ “là phụ nữ thì phải đấu tranh” có khác gì đâu với “là phụ nữ phải nấu cơm dọn dẹp rửa bát chăm con”. Nếu đồng ý rằng “phụ nữ là phải a, b, c, d” thì cuối cùng bạn vẫn chỉ là một chiếc bóng của những con người nhân danh quyền lợi đặt để người khác vào khuôn phép họ muốn. Bình đẳng chính là sự tự do trong cách nghĩ, cách sống. Bình đẳng không có nghĩa một gia đình có hai người vợ hoặc hai người chồng. Bình đẳng là khi người ta không đóng khung một người hay một mối quan hệ và mỗi người được hành động theo nguyên vọng cá nhân, tuỳ trường hợp mà tiến hay lùi, cứng rắn hay mềm mỏng. Ai hợp với việc đấu tranh giành quyền lợi thì cứ việc tiếp tục, còn mình không hợp gì với đấu tranh nên sao cứ phải ép mình, đúng hông? Mình chỉ hợp với việc mỗi ngày được làm việc mình thích theo ý mình, mặc một bộ đồ xinh xắn đi dạo phố, nấu một bữa ngon, nghe bản nhạc hay, tối muộn nằm lăn lóc chơi đùa với bọn chó mèo, ai nói gì kệ đi, mạnh mẽ và quyết liệt trong mỗi lựa chọn của bản thân. Mình chỉ cần sống đúng với mình thì đấu tranh với cái gì và vì cái gì nữa?!

Vì sao có đàn ông ít tham gia tranh luận về chủ đề này hơn phụ nữ? Điều gì khiến cho nhiều người phụ nữ bức bối đến mức (thấy mình cần phải) đấu tranh? Để tìm câu trả lời, cần nhìn rộng ra bức tranh thế giới từ cổ chí kim. “Khi việc sử dụng công cụ bằng kim loại xuất hiện và phát triển mạnh mẽ, việc cày bừa nông nghiệp mang lại hiệu quả rất cao, vượt xa việc hái lượm từ thiên nhiên. Đàn ông với sức khỏe, thể chất tốt hơn phụ nữ nên phù hợp hơn với công việc cày bừa và giành lấy quyền lực, vị thế trong gia đình, đóng vai trò trụ cột, quyết định công việc, con cái lấy theo họ cha. Mặt khác, xuất hiện xã hội phân chia giai cấp, quốc gia làm phát sinh chiến tranh, vai trò của nam giới càng được nâng cao vì phụ nữ không thể chiến đấu giỏi như nam giới được.” (**) “Số liệu do cơ quan tư vấn Korn Ferry (Mỹ) thu thập từ 25 nước cho thấy, nữ giới và nam giới làm công việc như nhau, cùng một cơ quan, nhưng thu nhập của nữ giới chỉ bằng 98% của nam giới; phụ nữ làm nhiều việc hơn so nam giới nhưng được trả lương thấp hơn và ít có cơ hội được đề bạt. Do tâm lí trọng nam khinh nữ, chênh lệch giới tính khi sinh ở Việt Nam còn rất lớn, khoảng 112 trẻ trai/100 trẻ gái (số liệu năm 2016). Ở một số nước Hồi giáo, phụ nữ không có tiếng nói trong gia đình và về mặt chính trị, bị bắt phụ thuộc nhiều mặt vào đàn ông” (*).

Thật ra, tình trạng bất bình đẳng giới ở Việt Nam mình cũng không đến nỗi quá tệ đâu. So với Hàn Quốc hay Nhật Bản thì Việt Nam dân chủ hơn và ít gia trưởng hơn. Mình rất thích một phát biểu của bà Tôn Nữ Thị Ninh rằng “tất cả các gia đình chúng ta sẽ được cả nam và nữ đồng lãnh đạo; vợ-chồng, cha-mẹ cùng chia sẻ, hợp sức và có trách nhiệm cùng nhau gầy dựng gia đình”. Mong rằng sẽ có nhiều hơn tiếng nói của những người đàn ông, cùng nhau bắt tay chống lại những khuôn mẫu, những định kiến về giới còn tồn tại trong xã hội, nhằm giải phóng con người, cho mỗi người chúng ta những quyền lợi mà chúng ta xứng đáng được hưởng, chứ không phải gồng mình lên chiến đấu hay chống đối lẫn nhau.

P/s: Bài viết này không mang hàm ý bài xích những người có tư duy và lối sống khác với mình, mà chỉ nêu quan điểm cá nhân đối với bình đẳng giới và nhân quyền. Vài suy nghĩ thật thà của mình có thể khiến một số người đọc không thoải mái, mong bạn thông cảm. Điều mình mong mỏi có thể lan toả qua những bài viết của mình chính là quyền được tự do sống hạnh phúc theo cách riêng của mỗi người, bất kể bạn là đàn ông hay phụ nữ. Vậy nên, bạn sống theo cách bản thân thấy vui là được nha; còn nếu chưa được hạnh phúc, mong bạn can đảm hơn một chút để đưa ra lựa chọn cho riêng mình. Cám ơn bạn đã đọc đến cuối!

(*) Theo https://genderstats.un.org

(**) Theo Wikipedia