Chúng Pủa – chút hồn xưa trong hơi thở hôm nay

Từ trung tâm thị trấn Đồng Văn đi qua đèo Mã Pí Lèng, thị trấn Mèo Vạc lặng lẽ hiện ra trong làn mưa mỏng. Theo lối chỉ dẫn, xe đi vào một con ngõ yên tĩnh. Dừng lại ở lưng chừng dốc, cả bọn xuống xe để đi bộ vào con ngõ hẹp để vào Auberge de Meovac hay còn gọi là Chúng Pủa (trong tiếng H’mong nghĩa là “bên suối”). Một người đàn ông trung tuổi dáng người nhỏ nhắn nói tiếng Kinh không rành rọt kéo theo chiếc xe cải tiến (loại xe 3 bánh được kéo hoặc đẩy bằng sức người) giúp tụi mình đưa hành lý vào nhà bằng cách chất đầy lên xe vali lớn, vali bé.

Ngôi nhà cổ xinh xắn vẹn nguyên bản sắc của núi rừng Tây Bắc hiện ra độc đáo không thể lẫn vào đâu được với hàng tường bao bằng đá, mái ngói âm dương, tường được trình bằng đất. Nhà trình tường là kiểu nhà thường gặp khi đến thăm các bản làng phía Bắc. Trình tường chính là công đoạn đất sét được đưa vào ván khuôn nẹp chắc, sau đó người thợ cầm chầy gỗ giã cật lực, giã đến khi nào mà đất kết dính đến độ tháo khuôn gỗ nẹp ra mà không rơi. Nhờ bức tường dày dặn mà ngôi nhà luôn mát mẻ vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông. Nhà có hai tầng, được chia thành ba gian, ngăn với nhau bằng vách gỗ Thông Đá, một loại gỗ quý của cao nguyên, thường được khai thác ở các khu vực có núi đá vôi.

Cách đây 3 năm, tụi mình từng ghé thăm nhà trình tường của người Hà Nhì ở bản San, Lào Cai. Nhà có cửa ra vào rất nhỏ, mỗi lần ai đó muốn vào nhà phải bước qua một bậc gỗ cao tầm mười phân, cúi khum người. Bên trong nhà kín và tối. Đồ đạc trong nhà thường bằng gỗ. Cảm giác bước vào Chúng Pủa không khác gì với cảm giác năm xưa tụi mình bước vào nhà của người Hà Nhì, chỉ khác ở chỗ Chúng Pủa được decor, chăm chút với những tiện nghi theo thẩm mỹ của những con người đương đại. Một điểm khác biệt cơ bản nữa là ở phần mái. Nếu những những ngôi nhà trình tường truyền thống của người Hà Nhì có phần mái lợp rơm làm từ cỏ tranh rêu phủ xanh rì thì Chúng Pủa còn lưu lại mái ngói âm dương – một loại mái ngói đặc biệt mà người Tày, Nùng thường sử dụng với một viên ngói dương có dạng nửa hình trụ lợp úp và một viên ngói âm có dạng hình chữ nhật lợp ngửa.

Khi đặt phòng ở đây, chủ nhà đã cẩn thận gửi thông tin về ngôi nhà cổ cho tụi mình. Được biết, tòa nhà này đã là nơi ở của một gia đình danh giá người H’mông và được xây dựng vào những năm 30, dưới thời Pháp thuộc ở miền Bắc. Theo lối kiến trúc của giới thượng lưu người Hán ở miền nam Trung Hoa, ngôi nhà là một trang trại được xây dựng như một pháo đài; đến năm 2011, chỉ còn lại ngôi nhà chính, sân giữa và cổng bằng đá. Khi cải tạo, người chủ đã chú trọng việc giữ lại phần lớn các vách gỗ, cửa chính và cửa sổ tạo cho khách tham quan có cảm giác đắm mình trong không gian sống của người H’mông xưa, chỉ xây dựng thêm khu phụ ở bên ngoài, gồm hai nhà vệ sinh và bốn phòng tắm giúp khách đến nhà thuận tiện trong sinh hoạt hằng ngày. Anh chủ kể rằng anh từng làm việc trong ngành Du lịch 20 năm, có duyên gặp ngôi nhà này lúc chủ cũ định phá bỏ nên quyết định mua để bảo tồn, làm điểm dừng cho du khách để nhiều người có thể đến trải nghiệm. Trước đây chỉ có khách nước ngoài lui tới, vài năm gần đây mới bắt đầu có khách người Việt Nam.

Chị chủ người Tày hoạt bát, thân thiện và nấu ăn rất ngon. Khách muốn đặt ăn trưa hoặc tối chỉ cần dặn trước từ sớm để nhà đi chợ và kịp nấu nướng. Những món ăn đậm chất miền núi như thịt lợn xông khói, lạp sườn, gà luộc, cải ngồng xào, su xào, v.v… mang hương vị vừa vặn, thanh thoát, và tinh tế. Cách trang trí món ăn không quá cầu kỳ nhưng đẹp mắt. Cách bài trí các vật dụng trong nhà bằng những đồ vật của người bản địa đan xen vài nét chấm phá hiện đại tạo ra một không gian hài hoà, dễ chịu, rõ là có dụng ý, và phải là dụng ý của người khéo léo. Ở đây tuyệt đối yên tĩnh, cả ngày có thể nghe tiếng chim hót, tiếng lá cây xao động, tiếng cười nói râm ran, tiếng thở dịu dàng của những vách tường đất. Buổi sáng tụi mình dạo bộ thong thả, đi chơi rừng thông, bản làng xung quanh; buổi tối ăn cơm, nhâm nhi trà, đọc sách, ngâm thảo mộc thanh tẩy cơ thể và ngủ giấc sâu.

Một nơi dành cho những ai muốn chậm lại và hít thở, muốn thưởng thức thời gian đọng trên từng phiến đá, muốn tìm hiểu văn hoá, con người nơi vùng núi cao, muốn giữ chút hồn xưa trong hơi thở hôm nay.