24h ở Istanbul

Chúng tôi đến với Istanbul bằng tâm trạng thư thái và ánh mắt hiếu kỳ của những người lữ khách, đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, giống như Orhan Pamuk, nhà văn Thổ Nhĩ Kỳ đoạt giải Nobel từng viết: “Để yêu quý những con phố nhỏ của Istanbul, trân trọng những hàng cây đem lại vẻ duyên dáng bất ngờ cho những tàn tích của thành phố, điều kiện đầu tiên và quan trọng nhất, bạn phải là một kẻ lạ với nơi này”.

Ngạc nhiên không khi bạn vừa ăn sáng ở châu Á cách đây vài phút, giờ lại đang bước đi trên hè phố châu Âu. Ngạc nhiên không khi bạn vừa trò chuyện với một người đàn ông trên đường và nhận ra anh ta có dáng dấp cao dong dỏng như người phương Tây nhưng lại đon đả tiếp chuyện với người lạ hệt như văn hoá của đa số các nước phương Đông. Ngạc nhiên không khi bạn đứng dưới những công trình kiến trúc mang đậm chất châu Âu nhưng được điểm tô bằng những hoạ tiết và màu sắc sặc sỡ đặc trưng của châu Á. Ngạc nhiên không khi bạn vừa thưởng thức bữa tối lãng mạn bên eo biển Bosporus vừa nghiệm ra rằng tại sao tất cả bàn, ghế, cửa sổ đều hướng về phía biển: chính là để chiêm ngưỡng vẻ đẹp huyền diệu không dễ gì tìm thấy ở thành phố khác.

Napoleon Bonaparte (vị hoàng đế đầu tiên của nước Pháp) từng nói: “Nếu trái đất là một bang, Istanbul sẽ là thủ đô”, đủ để thấy tầm quan trọng của thành phố liên lục địa này. Tuy nhiên, Istanbul không phải là thủ đô của Thổ Nhĩ Kỳ như nhiều người lầm tưởng, dù nơi đây đã từng là thủ đô của nhiều đế chế hùng mạnh nhất bao gồm: La Mã, Byzantine, Latin và Ottoman. Hiện Istanbul là một trong những thành phố thu hút nhiều khách du lịch nhất thế giới nhờ vị trí địa lý độc đáo nằm giữa hai châu lục Âu – Á với bờ Châu Âu nơi tập trung phần lớn các công trình nổi bật của thành phố và bờ Châu Á khiêm nhường, lặng lẽ.

Với chúng tôi, Istanbul giống như một ly signature cocktail (*) được pha trộn từ nhiều mùi vị mà chỉ những bartender sành điệu người bản địa mới biết cách phối hợp nguyên liệu địa phương sao cho vừa vặn nhất. Tôi tự hỏi, nếu như có phép màu đưa chúng tôi quay lại Istanbul chỉ trong 24h, chúng tôi sẽ đi đâu? Những hình ảnh về một thành phố mang nét cổ kính nhưng không kém phần hiện đại trong tâm trí tôi lần lượt hiện ra .

5pm : Tôi nhìn thấy con đường dẫn ra cảng Golden Horn đẹp lỗng lẫy dưới ánh hoàng hôn lấp loáng. Một bên là vịnh biển xanh biếc, một bên là bức tường thành chạy dài. Phía biển, có nhiều người đang chăm chú nhìn theo chiếc cầu cong vút, một số khác đi dạo, một số đang tắm biển. Phía đối diện, thấp thoáng mấy quả đồi khuất sau tường thành, những ngôi nhà xinh xắn, vài quán cà phê. Tôi ngồi trên xe, ngắm nhìn cảnh vật qua ô cửa kính, thấy mình như diễn viên chính trong một thước phim tình yêu lãng mạn, chờ đợi nhân vật nam chính áp nhẹ nụ hôn lên gương mặt mơ màng.

6pm: Tôi nhìn thấy chiếc du thuyền chở chúng tôi đi dọc Bosporus – eo biển dài 33km, điểm giao giữa biển Đen và biển Marmara. Hôm ấy là một ngày cuối mùa đông đầy gió. Chiếc du thuyền lắc dữ dội vì sóng mạnh. Nhưng hai bên bờ, cuộc sống vẫn diễn ra bình lặng, êm đềm. Từng công trình kiến trúc độc đáo lướt qua trước mắt chúng tôi vô cùng rực rỡ: pháo đài European, Maiden’s Tower, cung điện Dolmabahçe, cung điện Küçüksu, thánh đường Ortaköy, chiếc cầu treo Yavuz Sultan Selim lớn nhất thế giới vắt qua eo Bosporus, nối liền hai châu lục… Những cánh chim hải âu chao liệng thật bình yên giữa màu xanh ngắt của bầu trời và mặt nước biển Địa Trung Hải, đẹp xuyến xao. Dù sợ lạnh, tôi vẫn xoè tay ra, chào mấy chú hải âu. Thật bất ngờ, một chú chim dạn dĩ và thân thiện sà đến, đậu trên cánh tay đang giang ra của tôi, ríu rít gì đó như thể đang đáp lại tôi: “merhaba” (xin chào), rồi tiếp tục sải rộng đôi cánh, vút lên cao.

9pm: Trời sẫm tối, chúng tôi rảo bước dọc con phố Teşvikiye Caddesi sầm uất, ngang qua Nişantaşı City – một trong các trung tâm mua sắm tốt nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ và ở cả châu Âu, hoà vào dòng người, chọn mua vài món đồ giảm giá. Trước chuyến đi, cô bạn thân dặn tôi sắp qua mùa đông, đa số các cửa hàng giảm giá đồ thu – đông nhiều lắm, nhớ dành chỗ trong vali để sang đây mua sắm. Chúng tôi tiếp tục đi dọc vỉa hè, lúc lên đồi, lúc xuống dốc. Chiều nay tôi trò chuyện với một người Thổ mới biết hoá ra Istanbul được xây dựng trên những quả đồi. Thảo nào, có những đoạn dốc cao, đi bộ mỏi chân thế!  Gặp một chú lùn làm hostess (nhân viên chào khách) ở một nhà hàng gần đó, mặc trang phục thời cổ đại như vừa bước ra từ câu chuyện cổ tích ”Bạch Tuyết và 7 chú lùn” mà đứa bé gái nào cũng mê mẩn, tôi hí hửng chạy đến xin chụp một kiểu ảnh làm kỷ niệm. Chú niềm nở bảo tôi đứng cạnh, tạo kiểu liên tục. Phải nói, những người Thổ tôi gặp đều vô cùng hiếu khách.

9am: Ngủ một giấc thật ngon, sáng hôm sau, chúng tôi sẽ uống cà phê và dùng bữa sáng ở một quán cafe bên bờ vịnh, sau đó, đưa nhau đến quảng trường Sultanahmet – được đặt theo tên của vị vua Ahmet sau khi đế chế Ottoman chiếm đóng Istanbul. Quảng trường tập trung rất nhiều người dân và khách du lịch. Trong mỗi chuyến đi, dành ra một khoảng thời gian nhất định không làm gì mà chỉ quan sát những người ta gặp cũng là một thú vui. Có những người nhàn rỗi cũng đang lặng ngắm những chuyển động của cuộc sống. Có người dắt chó đi dạo. Có người dừng lại mua một túi hạt dẻ nóng hổi bên đường. Vài nhóm người tập trung chụp ảnh quanh cột đá Theodosius dựng sừng sững giữa quảng trường. Theo các nghiên cứu lịch sử, cột đá được vua Ai Cập cổ đại Thutmose III cho làm thế kỷ 15 trước CN, được Hoàng Đế Theodosius – đế chế La Mã cho đưa về Istanbul năm 390 sau Công Nguyên (CN). Tại quảng trường còn có bể nước Wilhelm do vua Wilhelm (đế chế Đức) trong lần thứ hai tới Istanbul đã cho xây, kỷ niệm quan hệ giữa hai đế chế, cột rắn đá được xây dựng trong đền thờ thần Apollo tại Delphi, Hi Lạp năm 479 trước công nguyên để kỷ niệm chiến thắng của quân Hi Lạp trước đế chế Persian (Iran), và cột đá Constantinus do vua Constatine VII tu sửa, khắc nổi biểu tượng mô tả chiến thắng của Basileios. Những di tích người xưa để lại thật quá kỳ vĩ, khiến những du khách như chúng tôi rời đi với lòng ngưỡng mộ sâu sắc và nhiều dấu chấm hỏi. Người ta đã đem cột đá Theodosius cao 30m và nặng gần 200 tấn về đây bằng cách nào và làm sao để dựng cột đá đứng thẳng lên? Nếu các đế chế oai hùng kia còn tồn tại thì thế giới sẽ thế nào? Đất nước Thổ Nhĩ Kỳ với bề dày lịch sử và nỗ lực vươn lên không ngừng, đến khi nào sẽ được gia nhập khối châu Âu?…

11am: Dạo quanh đã thấm mệt. Lúc này, chúng tôi sẽ cần một ổ bánh mì kepap trước cổng chợ Grand Bazaar. Nếu bạn muốn ăn nhẹ, có thể mua bắp ngô nướng hay những chiếc bánh mì bagel được bán trên các xe bán hàng rong quanh đấy. Istanbul nằm trên con đường tơ lụa, nên chẳng trách các hoạt động mua bán ở đây diễn ra rất náo nhiệt. Lúc nào trong chợ cũng nườm nượp người, không chỉ khách du lịch mà còn cả dân địa phương. Những người đàn ông trông coi các quầy hàng trông nhanh nhẹn và chuyên nghiệp, liên tục mời chào chúng tôi. Trong chợ thứ gì cũng có: thảm, đồ gốm, sứ, nguyên liệu nấu ăn, dụng cụ bếp, quần áo, trang sức… Thổ Nhĩ Kỳ còn nổi tiếng với hàng nghìn loại bánh, kẹo đầy hình dạng, màu sắc, được gọi chung là Turkish Delights. Nếu ai yêu ẩm thực mà chưa từng thử qua Turkish Delights quả là một điều đáng tiếc. Chúng tôi định bụng chỉ xem cho biết, nhưng sau cùng vẫn bị anh chàng bán hàng vui vẻ ở cửa hàng đồ ngọt quyến rũ. Anh mời chúng tôi ăn thử thoải mái. Kể ra thật ngại, vì quá thích thú nên tôi thử liên mồm, phải đến hai – ba chục loại, đến no cả bụng mới quyết định mua. Người đàn ông vẫn tử tế mời chúng tôi dùng nước, “để thanh lọc vị giác” – anh ta nói. Sau cùng, tôi chọn mua vài loại bánh về làm quà cùng vài loại trà hoa và một số gia vị đặc trưng của Thổ Nhĩ Kỳ. Một người đàn ông Ấn Độ đến mua hàng tại đây, nhìn thấy tôi chỉ tay vào chiếc tủ kính đựng bột cà ri liền giơ ngón trỏ lên, ý muốn nói “ngon đấy!” Đến lúc này thì chúng tôi không còn giữ ý định tiết kiệm như ban đầu mà xoay sang bảo với nhau “Lần sau quay lại, nhớ đem thật nhiều tiền nhé, vì nhìn cái gì cũng muốn mua!”

5pm: Vương cung thánh đường Hagia Sophia nằm trong khu phố cổ Sultan Ahmet là một điểm đến không thể bỏ qua. Thánh đường được xây dựng dưới thời Hoàng đế Justinian tại Constantinople theo kiến trúc Byzantine với trần cao, hình vòm, ôm quanh bởi những ô cửa sổ. Ánh sáng tự nhiên tràn vào, chiếu rọi cả thánh đường khiến cho khung cảnh trước mắt càng thêm thiêng liêng, huyền ảo. Đối diện Hagia Sophia là thánh đường Xanh (Blue Mosque) – thánh đường được xây dựng trong giai đoạn 1609-1616 và kéo dài 40 năm dưới triều đại vua Ahmed I, như là một vật chứng lịch sử “xin lỗi Thánh Allah” do cuộc chiến thất bại với Ba Tư, và để tái khẳng định quyền lực trị vì của đế chế Ottoman. Nơi đây mang kiến trúc đỉnh cao của thời kỳ phát triển thịnh vượng của đền thờ Hồi giáo Ottoman, kết hợp giữa kiến trúc Cơ đốc giáo Byzantine và kiến trúc Hồi giáo truyền thống, được xem là nhà thờ Hồi giáo vĩ đại nhất của thời kỳ đó. Mặt ngoài của thánh đường được ốp những viên đá cẩm thạch màu trắng. Dưới ánh hoàng hôn, những viên gạch ánh lên một màu xanh huyền diệu. Tháo bỏ giày, chỉnh trang lại quần áo, bước vào trong thánh đường bằng tất cả lòng thành kính, chúng tôi ấn tượng với màu xanh được tạo nên từ hơn 20,000 viên gạch Iznik. Bạn sẽ dễ dàng tìm thấy gạch Iznik khắp mọi nơi, như thể chúng bao phủ cả thành phố này. Đây là loại gạch được làm tại vùng Iznik. Mỗi viên gạch Iznik truyền thống thường có 4 màu: màu ngọc lam (turquoise), xanh đậm (coban), xanh malachite (nằm giữa màu xanh lá và xanh da trời) và màu hồng san hô (coral). Những nghệ nhân gốm phải mất 70 ngày để làm được 1 viên gạch Iznik. Trên mỗi viên gạch là những nét vẽ tay mà khi ghép lại, tạo thành những bức tranh hoa tulip – loài hoa biểu tượng của đất nước Thổ Nhĩ Kỳ. Hiện nay, những viên gạch Iznik còn được bày bán như những món souvenir xinh xắn. Chạm vào từng viên gạch, những thăng trầm trong lịch sử của đất nước như được tái hiện chân thật, rõ nét.

Mỗi một ngày đều là duy nhất. Chúng tôi chọn đi, chụp ảnh, viết, cảm nhận cuộc sống bằng mọi giác quan. Còn bạn?

*signature cocktail: từ signature dùng chỉ loại thức ăn/ thức uống đặc biệt chỉ có trong menu của một nhà hàng nào đó, khác biệt với các nhà hàng khác.

Trong bài viết này, bức ảnh chụp cột đá Theodosius là ảnh sưu tầm.